اگر از منظر زیباشناسی به گویش اهالی یک منطقه توجه کرد ،شیرینی وزیبایی خاصی رادر خود دارد ، گویش اهالی دهکهان هم از این ویژگی به دور نیست،گویش مردم خونگرم دهکهان اشتراکاتی با گویش کهنوج مرکزی وبندری(بندر عباس) دارد ،اما با آن متفاوت است ،این تفاوت در تلفظ نیست بلکه  در گفتن بعضی لغات وفعل ها می باشد که گویش دهکهان را از گویش مناطق نزدیکش جدا می کند ،حتی در خود دهکهان محله ها کمی متفاوت از هم صحبت می کنند(درحدتلفظ) ،به نمونه به فعل (می آیم) دقت کنید،درجایی از دهکهان به صورت (اتام ) ودر جایی (ایام ) گفته می شود،با دقت در صحبت اهالی روستای دهکهان می توان لغات بلوچی ،هندی ،اردو،انگلیسی وحتی فرانسوی زیادی را در آن یافت ،مثلا لغت فرانسویla pouche  (لپوش)که به معنی دهان است در گویش مردم دهکهان با دوتلفظ(لپوس)،(لپوسک) دیده می شود دلیل اینگونه اشتراکات لغوی شاید مردم بوده اند که برای کار در گذشته به شرکت های تجاری خارجی بندری مثلا بندرعباس می رفته اند بعد ها در برگشت لغاتی را با خود آورده اند شاید هم بر می گردد  به این نظریه زبانشناسان که می گویند:در ابتدا یک زبان واحد وجود داشته بعدها شاخه به شاخه شده زبان های امروزی بوجود آمده و دلیل این اشتراکات نیز همین است.

                          متاسفانه در مناطق زیادی از جنوب کرمان مثلا کهنوج مرکزی یا دهکهان ما، پدر ومادر ها بویژه تحصیلکرده های آنها اجازه نمی دهند که فرزند تازه به حرف آمده شان به گویش زیبای محلی حرف بزند، بلکه او را وادار کرده که فقط فارسی روان حرف بزند،و در دلیل این کار می گویند :فرزندمان بعد ها  در مدرسه که باید فارسی روان حرف بزند دچار مشکل می شود ،این تصور واقعا اشتباهی است ،در صورتی که خود همین پدر ومادر ها درکودکی به گویش محلی حرف زده اند وحالا در صحبت کردن به فارسی روان هیچ مشکلی ندارند،اما بازهم این تصور غلط را در ذهن دارندوصحبت به گویش محلی را عقب افتادگی می دانند.

                       از عوامل این (خودگریزی فرهنگی) عدم اطلاع والدین است ،آنها فکر می کنند که گویش محلی از زبان فارسی جداست در صورتی که چنین نیست وگویش ها وزبان فارسی ریشه در هم دارند ،حتی جایی از یکی از اساتید زبان وادبیات فارسی شنیدم که می گفت :(من در کلاس درسم از دانشجویانم می خواهم اگر از بنده سوالی دارند و قرار شد که سوالی راجواب بدهند حتما با لهجه وگویش محلی خود صحبت کنند) اگر زبان فارسی ازاین گویش ها ولهجه ها جدا بود آیا یک استاد زبان وادبیات فارسی چنین حرفی را می زد؟ وترس از این است که خدای نا کرده امثال من آخرین کسانی باشند که گویش محلی را به همراه خود دارند و گویش شیرین محلی به فراموشی سپرده شود که این خود خطری برای زبان فارسی نیز هست.